September 2022
August 2022
July 2022
June 2022
May 2022
April 2022
March 2022
February 2022
January 2022
December 2021
November 2021
September 2021
August 2021
July 2021
June 2021
May 2021
March 2021
February 2021
January 2021
December 2020
November 2020
October 2020
September 2020
August 2020
July 2020
June 2020
May 2020
April 2020
March 2020
January 2020
December 2019
November 2019
September 2019
August 2019
April 2019
March 2019
February 2019
January 2019
December 2018
October 2018
September 2018
August 2018
July 2018
June 2018
April 2018
March 2018
January 2018
December 2017
October 2017
September 2017
August 2017
July 2017
May 2017
April 2017
March 2017
February 2017
January 2017
December 2016
November 2016
October 2016
September 2016
July 2016
June 2016
May 2016
April 2016
March 2016
February 2016
January 2016
December 2015
September 2015
July 2015
June 2015
May 2015
April 2015
March 2015
January 2015
December 2014
October 2014
September 2014
August 2014
June 2014
May 2014
April 2014
February 2014
December 2013
November 2013
October 2013
September 2013
August 2013
July 2013
May 2013
April 2013
March 2013
February 2013
January 2013
December 2012
November 2012
October 2012
September 2012
August 2012
June 2012
May 2012
March 2012
January 2012
December 2011
July 2011
June 2011
May 2011
April 2011
March 2011
February 2011
January 2011
December 2010
October 2010
September 2010
August 2010
July 2010
June 2010
May 2010
March 2010
February 2010
January 2010
December 2009
November 2009
October 2009
September 2009
August 2009
July 2009
June 2009
May 2009
April 2009
March 2009
February 2009
January 2009
December 2008
November 2008
October 2008
September 2008
August 2008
July 2008
June 2008
May 2008
April 2008
March 2008
February 2008
January 2008
December 2007
November 2007
October 2007
September 2007
August 2007
July 2007
June 2007
May 2007
April 2007
March 2007
February 2007
January 2007
December 2006
November 2006
October 2006
September 2006
August 2006
April 2006
March 2006
February 2006
January 2006
December 2005
November 2005
October 2005
September 2005
August 2005
July 2005
June 2005
May 2005
April 2005
March 2005
February 2005
January 2005
December 2004
November 2004
October 2004
September 2004
August 2004
July 2004
June 2004
January 2004
December 2003
November 2003
October 2003
September 2003
                
info at bbgoal.com
rouyasadr at yahoo.com


Enter Your Email
 





سرگذشت یک کتاب مستطاب
September 15, 2022

download.jpg
نتشار یافته در فصلنامه نگاه نو، تابستان 1401)

ماجرا ازاین‌قرار است: کتاب مستطاب «فضیحت‌السلوک» نوشته یکی از علمای بزرگ سلف بانام «خواجه ابومنصور کهرباگر اصفهانی» با کتابت کاتب و شارح مشهور: «ابوقراضه مقروض مقروض آبادی» به طریقه سنگی در مطبعه حیدرآباددکن هندوستان منتشر می‌شود. این کتاب مستطاب به کوشش پرویز پیر در سال 1368 در اختیار مخاطب امروزی قرار می‌گیرد، درحالی‌که از نامبردگان اول و دوم اطلاعی در دست نیست! حتی عنوان کتاب در هیچ منبعی اعم از قدیم و جدید نیامده و هیچ نسخه‌نویسی کوچک‌ترین اشاره‌ای به آن نکرده است. بااین‌حال اگر این کتاب نایاب به دست شما هم برسد خواهید دید که احکام فضیحت آمیز! آن از نصیحت‌نامه‌ها هم صائب‌تر و صادق‌تر است؛ چراکه آینه‌ای پیش روی ما قرار می‌دهد تا زمانه خود را در آن ببینیم، آینه‌ای که پیامد طنزآمیز بودن کتاب است و تماماً حاصل ذوق نویسنده‌ای بنام پرویز پیر! از پرویز پیر اطلاع چندانی در دست نیست. حتی کتاب مستطاب «فضیحت‌السلوک» هم نایاب است و اگر آقای دکتر ضیاء موحد نسخه‌ای از کتاب را (که پرویزپیر به ایشان تقدیم کرده بود) در اختیار نگارنده قرار نمی‌دادند قطعاً نگارنده هم از درجات اهمیت این کتاب مستطاب غافل بود.
درهرحال از پرویز پیر همین‌قدر می‌دانیم که سال 1319 در اصفهان متولدشده، فوق‌لیسانس مهندسي برق از دانشگاه تهران داشته، عضو هیئت‌مدیره برق تهران بوده و در سال 1388 درگذشته است. از او از سال 1341 نوشته‌ها و ترجمه‌هایی منتشرشده که ترجمه او از کتاب «قلمرو و مرزهاي منطق صوري»، در دوره ششم كتاب سال (1377) برگزیده‌شده است.
پرویز پیر با «فضیحت‌السلوک» بی‌آنکه ادعا و یا سابقه‌ای در عالم طنز داشته باشد، مجموعه طنزی خواندنی و باارزش آفریده است. کتاب با تقریظی هجوآمیز به قلم «دانشمند ارجمند جناب آقای نفیس سعیدی» آغاز می‌شود که نقیضه‌ای برنوشته‌های تقریظ نویسان سفارشی است که بی‌آنکه کتابی را بخوانند در وصف کتاب و نویسنده ارجمند آن! قلم‌فرسایی می‌کنند و به نظر می‌رسد که گوشه چشمی به سعید نفیسی دارد. کتاب صورت مجموعه‌ای چهارجلدی را دارد که هر جلد با دیباچه به قلم کاتب فاضل! ابوقراضه مقروض مقراض آبادی شروع می‌شود و با حکایاتی (به نظم و به نثر) ادامه می‌یابد و با رسالات و اشعار دیگری همراه می‌شود. «رساله مرآت‌المشاغل» بخشی از کتاب است که در آن نویسنده در باب‌هایی جداگانه به سبک و سیاق نصیحت‌نامه‌ها به شرح و نصیحت پیشه‌های دلقکی و منجمی و طبابت و حمالی و دزدی و دبیری دارالخلافه و بقالی و وزیری پرداخته است و در سایه نگاه نقاد و قلم بازیگوش به طنز رسیده است. برای مثال در «باب سویم در طبابت» می‌نویسد:«برخی از حکیمان بسیار مشهورند همچون حکیم ابوالقاسم فردوسی. و در ازمنه پیشین هر خاندان را چندین طبیب خانوادگی بوده است از عمه و خاله و جده و غیر هم و این رسم تا امروز نیز رونقی خاص دارد.» (ص80)
در همین بخش در باب دبیری دارالخلافه وقتی به نگاه‌داشتن زبان و صم بکم نشستن توصیه می‌کند چنین می‌‌نویسد:
-اگر از سخن گفتن چاره نباشد سخنی بگو که هیچ معنای بی‌شبهه از آن درنیاید و اگر بیاید به‌جز به شرط‌های ناممکن نیاید و همان به که سراسر سخنت از اصول متعارف بود تا هیچ فایده عملی از آن حاصل نشود و هیچ‌کس را هیچ‌گاه با آن یاری مخالفت و ایراد اتهام نباشد، چنانکه دبیر متشاعری را از نیکویی پرسیدند چنین اشعار داشت:
آدمی نیکو است گر نیکو بود/ نیست نانیکو کس از نیکو بود
گو نکو باشد نباشد نانکو/ نانکو یکسان نباشد با نکو
هرکه بشد نانکو او نانکوست/کس نباشد نانکو او تا نکوست
نانکو نیکو نباشد با نکو/می‌نگردد جمع نیک و نانکو
چیزی ار نیکو است نانیکو مخوان/نانکو را ای جوان نیکو مدان
هرچه کان نیکو بود نیکو شمار/نانکو را جمله نانیکو بدار
رسالاتی در نصیحت فرزند و رساله طریقه السلوک (شرح هفت وادی عرفان) بخش‌های دیگر «فضیحت‌السلوک» است. بخشهایی از کتاب به اشعار طنز در قالب رباعی، مسمط، قصیده و قطعه اختصاص دارد. درمجموع نویسنده نظم و نثر را به سبک و سیاق متون ادب کلاسیک به هم پیوند داده تا مجموعه‌ای از محکم‌ترین نقیضه سازی‌های ادبیات فارسی را خلق کند. نویسنده از رهگذر وارد ساختن اصطلاحات، زبان و دغدغه‌های زندگی زمانه خود در قالب‌های ادبیات کلاسیک، تناقض می‌آفریند و باعث ایجاد فضای طنز در زبان آثار می‌شود.
آثار کتاب بازتاب نگاه نویسنده به طنز است. او که اعتقاد دارد «طنز برای نشان دادن نتایج نابهنجار ایجاد خلل در صورت یا مواد یک برهان است» (نقل از پشت جلد کتاب)، در این آثار سعی می‌کند «طنز از جایگاهی رفیع به ژرفای ابتذال و جوک گویی نیافتد.» (همان) البته در این میان گاه نگاه و زبان او به جدیت می‌گراید و طنز آن، چنان کمرنگ می‌شود که به چشم نمی‌آید و اثر به گفتاری حکمت‌آمیز یا انتقادی تبدیل می‌شود که بخصوص در نتیجه‌گیری نهایی فاقد عنصر غافلگیری طنز است، اگرچه معمولاً در واژگان و قالب، بازیگوشی‌های طنزآمیزی هم دارد.
موضوعات اثر متفاوت و متنوع است. گاه به مسائل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی می‌پردازد، گاه بازتاب نگاه هستی شناسانه نویسنده است و طنزی فلسفی را انعکاس می‌دهد و گاه درنگی لطیفه‌گونه بر پدیده‌ای است. آنچه بسیاری از این آثار را به هم پیوند می‌دهد یکی ارزش ادبی آن‌هاست و دیگری نگاه نافذ نویسنده است که مسائل روزمره را دستمایه برداشتی عمیق و انسانی قرار می‌دهد و با طنزی رندانه به سراغشان می‌رود. کتاب، آینه دغدغه‌های جامعه ایرانی دهه 60 شمسی است. با مطرح ساختن پدیده‌ها و واژه‌هایی چون کوپن، بازار آزاد، تقابل دوگانه‌های: مکتبی، یاقوتی و طاغوتی، مستکبر و مستضعف و دیگر اصطلاحات جامعه ایدئولوژی زده سال‌های دهه 60، مخاطب را به فضای آن روزها می‌برد و درعین‌حال آنها را در قالب‌های ادبیات کلاسیک از صافی ذهن نقادش می‌گذراندو به طنزی رندانه می‌رسد. البته آثار کتاب افت‌وخیز دارد و یکدست نیست. پیداست که محدودیت‌های فضای نشر، بر محدوده طرح دغدغه‌های مؤلف تأثیر گذاشته است. بااین‌حال کتاب آثار خواندنی زیاد دارد که در سایه نگاه طنزآمیز توانسته بازتاب نگاه و طرز تلقی خاص نویسنده باشد. یکی از آثار خواندنی کتاب، حکایتی است که در آن مؤمنی برای کنجکاوی هوس می‌کند به جهنم برود و در آنجا گرفتار کاغذبازی و بوروکراسی می‌شود و سرش به سنگ می‌خورد! شعر با این ابیات آغاز می‌شود:
دریکی از روزگاران قدیم/بهر گردش مؤمنی شد زی جحیم
خواست چون بگذشت از دروازه‌ها/ یک موکل گفت: هی! آقا! کجا؟
گفت: من هستم یکی از مؤمنان/گفت: جای مؤمنان باشد جنان!
گفت: اینجا قصد من گردش بود/گفت: گردش؟! رو! خدا عقلت دهد!
گفت: بنگر! بهر این گردش جواز/دارم از درگاه رب بی‌نیاز
آن موکل نامه را چون بنگریست/ خواند و گفت امضا نمی‌دانم ز کیست
گفت مؤمن: ای شگفتا، ای‌عجب!/ چون بنشناسی تو این امضای رب؟
گفت: و الله بنده مأمورم فقط/بنده یک مأمور معذورم فقط
مالک دوزخ بباید نامه را/بیند و رویش دهد دستورها
گفت مؤمن: محضر مالک کجاست؟/گفت: آنجا کو درش یک اژدهاست
دست آخر قهرمان ما، بعد از طی هفت‌خوان و حواله داده شدن به این‌وآن، دست‌آخر به مالک دوزخ می‌رسد و ماجرا این‌گونه پایان می‌پذیرد:
نامه را بنوشت پس در حاشیه/ بهر اقدامات مار غاشیه! (ص 169)
نویسنده در این کتاب از شگردهای معمول آثار طنز بهره برده است. صنعت تضمین اشعار معروف و روزآمد کردن آن‌ها، یکی از این شگردهاست. بازنویسی و امروزی کردن حکایات و روایات قدیمی شگرد دیگری است که در برخی حکایات کتاب استفاده‌شده است. وقتی خری تنش را بر زنجیر دروازه قصر مداین کسری انوشیروان می‌مالد، بوذرجمهر حکیم در برابر نوشیروان می‌گوید: قربان خاک‌پای مبارکت گردم. دوازده سال از تعبیه این زنجیر عدل می‌گذرد. اکنون‌که خری آن را باور کرده است همان به که فرصت غنیمت شمرده شود.» در بخشی دیگر از کتاب نویسنده احتمالات ممکن درباره عاقبت کاوه آهنگر را می‌گوید و در بخشی از این حکایت چنین می‌نویسد: «تا آنجا که کیکاووس از مازندران بیامد و بفرمود تا او را به تهمت دوستی با ارژنگ دیو و دیو سپید بگرفتند و بردار کردند؛ اما پیش‌بند چرمین او را شاهان برای تفاخر درفش کاویانی نامیدند و به زمرد و الماس و لعل بیاراستند و هرکدام از غارت اموال و خزاین مردمان چیزی بر آن بیفزودند.»(ص 34). درجایی دیگر روایت حاتم طایی را بازنویسی می‌کند تا عاقبت فاجعه‌بار احسان و کرم را بازگوید! (ص 117 و 118). در زیر نمونه‌هایی از آثار این کتاب را می‌آوریم:
حکایت: صاحب‌نظری را از فرق میان انفاق و ایثار و شهادت پرسیدند]...[ پرسیدند از این سه کدام نیکوتر است. گفت البته هر یک را جایی درخور است و نیکوتر آنکه هر یک را در جای خود به‌جای آری، اما در این میان شهادت فضل خاص دارد زیرا انفاق و ایثار را تواند بود که بعدها دریابی که برای مدلسان و ملبسانی غنی‌تر از خود کرده‌ای و مغبون شده‌ای، پس پشیمان شوی و خویشتن را سرزنش کنی و در رنج بمانی؛ اما شهید از این رنج بیهوده در امان است. (ص 61)
حکایت: در تاریخ لارستان مکتوب است که در آن ولایت دو خان بودند یکی فربه و یکی لاغر؛ و آندو را بر سر ضیاع و عقار از عهد پدران کشمکش می‌بود و از این باب هرچند گاه رعایای خویش را به منازعت و مقاتلت واداشتندی. روزی تنی چند از رعایای خان فربه هم‌داستان شدند و خان لاغر را در کوره‌راهی بگرفتند و بینداختند و مبسوط بنواختند و این خبر را به طمع پاداش به خان فربه رساندند. خان فربه بفرمود تا آن رعایا را به فلک بستند و به‌سختی تعذیب کردند و ندیمی گفت ای خان، کار اینان از برای رضای تو بود؛ پی حکمت آن تعذی چیست؟ خان گفت بدعتی که از عمل ایشان حاصل شود کتک خوردن خانان از دست رعایا است و خانان را دفع این شر از دفع هر ضرر اولی‌تر. (ص 121)
حکایت: فعله‌ای عمارت یافت. در روز نخست چون از دیدار بارگاهیان فارغ شد قصد بازدید از خزانه کرد. پس بدان جا رفت و گنجور دیباهای زربفت و رشته‌های مروارید و گوهرهای ناب را بدو بنمود و آخر او را به تالاری برد که خشت‌هایی از زر خام از کف تا رف چیده بود. امیر را سخت خوش‌آمد و بفرمود تا از آن زر کپه‌ای (ظرفی که فعلگان برای نقل گل و گچ و ساروج و جز آن به کار برند-م) ازبهر او بسازند. (ص 129)
حکایت: در سیرالملوک مسطور است که پادشاهی فرمان و قلمدان وزارت با خلعتی فاخر به خر بنده‌ای فرستاد. خر بنده به بارگاه شتافت و زمین ببوسید و گفت مرا از این مهم معاف دار که اهلیتش ندارم و مسند وزارت به اتکای ما خوار گردد. فرمود دل‌آسوده دار که ما آن مسند بانام تو کردیم تا خوارتر نشود. (ص 188)
حکایت: کافری در جمع گروهی از مؤمنین شهادتین گفت و اقرار به مسلمانی کرد. مؤمنی شادمانه پرسید که ای برادر، حال که بدین مرتبت رفیع راه‌یافته‌ای برای آینده خویش چه در نظر داری؟ گفت به هفته بعد پیغمبر خواهم شد و بنا است که در ماه دیگر به مقام خدایی رسم. (ص 178)
حکایت: زورمندی بر سر گذری مقام گزیده با باج ستاندن از خلایق روزگار می‌گذرانید و هیچ‌کس را یارای او نمی‌بود. آخر یکی تن به قضا داد و وی را اندرز گفت که دست ازین ظلم بدار و چون فلان خادم کمر به خدمت بندگان خدای بند تا در دنیا مسرور و به دعای ایشان در عقبی نیز مأجور گردی. آن زورمند تبسمی پرمهر کرد و گفت دل‌آسوده دار که مرا از دنیا شکایتی نیست زیرا که روزگارم به سرور می‌گذرد؛ و در باب آن دعا هم، اگر بندگان خدا، گاه توانند که به صد ترفند مرا چیزی کمتر از باج مرسوم دهند، دل‌شاد شوند و دعای خیر کنند؛ ولیکن آن خادم بینوا اگر روزی به سببی چون بیماری از خدمت مقرر قاصر گردد، به نفرین ایشان گرفتار آید. (ص 185)
حکایت: پیر ما را گفتند ملعون‌ترین مردمان کیانند و گفت دو طایفه. نخست آنان که به انواع حیلت‌های شیطانی بندگان خدا را از راه بهشت بدر کنند؛ و دودیگر، آنان که به ضرب دگنک ایشان را از رفتن به جهنم بازدارند. (ص 193)
نصیحـت: فرزند! بدان که انتحار مذموم است؛ پس در آن مداومت مکن؛ و نیز اگر بر سبیل اضطرار بدان دست خواهی یازیدن، از مشورت و هدایت اهل خبرت و تجربت غافل مباش؛ اما بعد، بدان که انتحار را برخی علت‌ها است که با ارتفاع آن‌ها معلول نیز لامحاله مرتفع گردد. پس اگر علت ناتوانی در کسب معاشش باشد، چون مال دار شوی و اگر آزار دیدن از مردمان باشد، چون از آزارت دست کشند انتحار منتفی گردد و اگر سبب، مشاهده و شناختن نامردمی‌ها باشد، چون چشم خویش کور کنی و خرد را به دور افگنی از ارتکاب آن معصیت کبیره رهایی یابی. (ص 98)
-ای فرزند! اگر آرزوی عمر دراز داری از مستجاب‌الدعوگان استقراض کن و مدام مقروض ایشان باش تا از بیم سوخت شدن طلب خویش برای طول عمرت دعا کنند و زنهار که هرگز به کسی وام ندهی که اجل عاجلت را از خدا نخواهد (ص 104(
-پر گشت چو از متاع آزاد دکان/ با قیمت آزاد و گران‌تر از جان
نادان بشنید و گفت کای آزادی/شد نام تو نردبان برای دزدان (ص 51)
کوتاه‌سخن آنکه کتاب، تاکنون جایگاه شایسته و بایست خود را در میان آثار طنز پیدا نکرده است. کیفیت نشرش چندان مطلوب نبوده و به چاپ‌های بعدی نیز نرسیده است.


میخائیل گورباچف و نظرات شهروندان
September 5, 2022

بعد از مرگ گورباچف یک فرستنده تلویزیونی محلی در روسیه طی گزارشی پای صحبت تعدادی از شهروندان نشست. بخش‌هایی از این گفتگوها:

*یک پراگماتیست: رفیق گورباچف آزادی داد و این اشتباه بود. اگر سرکوب می‌کرد چه‌بسا الآن اول‌شخص بود.

*یک راننده تاکسی خیابان آربات: این داستان شایعه است. خودشان ساختند تا تبلیغ کنند که رئیس-رؤسا هم ممکن است زمانی بمیرند
و مردم امیدوار شوند.

*یک کنسرواتیست: خداوند رحمتش کنه و از سر تقصیراتش بگذره. این شب یکشنبه‌ای خوب نیست پشت سر مرده حرف بزنیم ولی اون مرحوم خیلی اصلاح‌طلب بود.

*یک سمپات: خدابیامرز این آخرها پیام‌های تبریک و تسلیت قشنگی می‌نوشت. توی فضای مجازی منتشر می‌شد و زیاد لایک می‌خورد.

*یک بلشویک: او ثابت کرد که آخر دموکراسی، فروپاشی است. خوشبختانه بعضی جاها حسابی از این تجربه درس گرفته‌اند.

*یک رفیق: اون مرحوم این آخرا دیگه به انقلاب اعتقادی نداشت، هیچ جور انقلابی، حتی نعوذبالله زبانم لال، انقلاب اکتبر. خدا رحمتش کنه. هی می‌گفت عجب غلطی کردیم. خیال نکن منظورش پروستاریکا و گلاسنوست بود. از بیخ، همون انقلاب اکتبر را می‌گفت. ما هم آه می‌کشیدیم و توی دلمون اجداد باعث‌وبانی‌اش را ردیف می‌کردیم.

*یک مجری شبکه تلویزیونی مسکو: با شلیک عزتمندانه هزاران توپ به مواضع اوکراین ملعون، یاد مرحوم گورباچف، این نماد خشونت پرهیزی را گرامی می‌داریم.

*یک لنینیست: ایشان درواقع به آرمان‌های ما خیانت کرد. یک امپراتوری بزرگ را که مردمش جرئت نطق کشیدن نداشتند دود کرد و فرستاد هوا. واقعاً حیف بود. دیگر هر ننه‌قمری اجازه داشت راست‌راست راه برود و با بی‌شرمی بگوید من حق نفس کشیدن دارم. زمان رفیق استالین زندگی به همین مفتی نبود.

*یک بسازوبفروش: ایشون مشکلش فقط با دیوار بود. حالا یا آهنی یا سنگی... اگه برلین دیوار درست و درمون داشت بهتر بود یا حالا که نداره؟

*یک کارشناس: در سایه اصلاحات اقتصادی آن‌مرحوم، امروز از فساد سیستماتیک خبری نیست. مثلاً الان دیگه خوشبختانه زیرمیزی نداریم. رومیزی داریم. همه چیز مثل روز روشن است.

*یک عابر پیاده: او پایان جنگ سرد را اعلام کرد و این اشتباه بود. نتیجه‌اش چه شد؟ جوانان در مسکو و سن پطرزبورگ مک‌دونالد خوردند و دچار انحطاط اخلاقی و خودباختگی شدند.

*یک عابر پیاده‌تر: چرا حرف مفت می‌زنی؟ اون بیچاره چه تقصیری داشت؟ تقصیر جوانان بود که فکر می‌کردند حق‌دارند زندگی کنند و این، خیلی وقاحت‌آمیز بود.

*یک بازنشسته: ایشان عصرها می‌اومد توی همین پارک گورکی شطرنج بازی می‌کرد. خدابیامرز می‌گفت به غرب و صهیونیسم غارتگر اعتماد کردم که این‌جوری شد. می‌گفت به غرب غارتگر اعتماد نکنید بلکه به شرق غارتگر اعتماد کنید.

*یک اولترارادیکال: او کم تغییر داد و همین زمینش زد. می‌بایست حداقل تغییر 360 درجه‌ای بدهد.

*یک سیاستمدار: در عالم سیاست بهتر است مردم از آدم بترسند تا عاشقش باشند. گورباچف زیاد به عاشقیت مردم فکر می‌کرد. مرحوم خیلی رمانتیک بود. به گمانم پوشکین زیاد می‌خواند. به درد زمامداری نمی‌خورد. زمامدار باید بی‌سواد باشه و رمانتیک فکر نکنه.


اندر اوصاف سیل
August 7, 2022

*یک جنتی: من همچین طوفان و سیلی را حتی در زمان نوح رحمت‌الله علیه هم تجربه نکردم.

*یک استراتژیست: این سیل و خرابی‌ها، برای مردم عزیز ما حقیقتاً نعمت است.

*یک انسیه خزعلی: ما اصلاً سیل نداریم. ریختن آب زیاد از آسمان داریم.

*یک کارشناس مبارزه با دنیا و مافیها: ما سیل را به رسمیت نمی‌شناسیم.

*یک مدیر خیلی مسئول: راه‌حل بلندمدت مبارزه با سیل، نیامدن حجم بالای آب از آسمان است.

*یک رائفی پور: این سیل‌ها همه‌اش حاصل لابی صهیونیست‌هاست. سیل کجا را خراب کرد؟ امامزاده داوود را. چرا نرفت عینعلی-زینعلی؟ این‌ها همه حساب است برای اینکه مشابهتی ایجاد کند ازنظر دشمن‌شناسی و آینده‌پژوهی تحرکات صهیونیسم جهانی در راستای دست‌های پشت پرده آخرالزمانی. چرا 6 مرداد سیل آمد و هفتم نیامد؟ بروید و بشمرید ستاره داوود چند تا پره دارد؟ 6 پره؛ بنابراین گلوبالیست‌ها این سیل را راه انداختند تا قدرت دست طرفداران ستاره داوود بیافتد.

*یک سخنگو: با مدیریت جهادی اجازه ندادیم سیل برای پیشرفت کشور ما مانعی ایجاد کند بلکه خودش هم همکاری کرد و تمام موانع سر راهش را شست و برد.

*یک امامزاده داوود: به علت آمدن سیل تا اطلاع ثانوی از پاسخگویی به مراجعان و رفع حاجات معذوریم.

*یک محسن رضایی: برنامه داریم سیل‌های اخلاق مدار را به خارج صادر کنیم و پول وارد کنیم.

ک صداوسیما: و اما بشنوید از فروپاشی کامل ساختار غرب غارتگر در سایه غرش آسمان و راه افتادن آب باران و معطل ماندن رانندگان این کشورها پشت چراغ‌قرمز.

ک رئیس‌جمهور: مردم عزیز و شریف ما رسماً با این تلفاتی که سیل به بار آورد اعلام کردند که می‌توان با مقاومت، سیل را بی‌اثر کرد.

ک استراتژیست: تا وقتی زیرساخت‌های مربوط به حجاب زنان اصلاح نشود و تخریب اکوسیستم توسط پوشش بانوان بدحجاب در بستر شهرها و رودخانه‌ها ادامه پیدا کند باید همچنان شاهد سیل‌های ویرانگر باشیم.

ک مدیر اجرایی: برای مقابله با سیل، هشدارهای لازم را در رابطه با عدم ریزش یک‌باره باران به آسمان هفتم دادیم ولی متأسفانه آن‌طور که باید با ما همکاری نکرد که داریم موضوع را پیگیری می‌کنیم.

*یک کارشناس هواشناسی: خوشبختانه فردای سیل هشدارهای لازم را برای پیشگیری به مردم عزیزمان دادیم.

*یک فعال میدان
: برای مبارزات مردمی با سیل جنایتکار، قرارگاه «استراتژی راهبرد آزادسازی ابرهای باران‌زا از چنگال سیل‌« و اندیشه‌گاه «جامعه‌السیل فی‌البستر‌الرودخانه» با ردیف بودجه مناسب تأسیس می‌شود.

*یک رئیس مجلس: به‌عنوان نماینده کوچک مردم عرض می‌کنم مردم عزیز ما، باید به سیل عادت کنند.

*یک اصولگرای از بیخ: اگر در وین قاطعانه برخورد می‌کردیم در زرین‌دشت سیل نداشتیم.

*یک مدیر اجرایی
: متخلفانی را که علیرغم هشدارهای سیلاب، با ناآگاهی، خودشان را در مسیر سیل قرار دادند و باعث شوند که آمار تلفات بالا برود شناسایی و مجازات می‌‌کنیم.

ک وزیر کشور: سیل ایران، اعجاب بیگانگان را در پی داشت. ما قدرت سخت را در جنگ نرم گل‌ولای با پاچه شلوار مسئولین دلسوزمان در برابر جهانیان به نمایش گذاشتیم.

ک انرژی مثبتی: زندگی با همین سیل‌هاست که قشنگ می‌شه. با قدرت عشق، تخم امید را در سیلاب وجودت جاری کن و هی بیخودی بخند. روزت قشنگ.

*یک شاخ اینستاگرام: چه صحنه یه قشنگی از خرابیهایه سیل. با اجازه امشب استوریش میکنم.

*یک سهراب سپهری: آب را گل بکنیم. شهردار می‌خواهد عکس یادگاری بگیرد.

*یک ملکیان
: سیل دو ساحت درونی و بیرونی دارد که از هرکدام به‌تناسب حجم بستر رودخانه، سه الی چهار ساحت احصا می‌شود که می‌کند به عبارتی شش الی هشت ساحت.

*یک دینانی: ماهیت سیل از ذاتش جداست. نباید همین‌جوری سطحی بهش نگاه کرد.

*یک هراکلیت
: در یک رودخانه دو بار نمی‌شود شنا کرد. همان بار اول کارت ساخته است. (هنگام تماشای سیل رودخانه ازبالابلندی.)

*یک ناظر بی‌طرف: بنشین بر لب سیل و گذر عمر ببین. (هنگام ثبت موبایلی گذر عمر سیل‌زدگان)

*یک مولانا: من قطره‌ای بیش نبودم. شمس مرا سیل کرد. همه‌اش زیر سر اوست.

*یک همه‌کاره
: دستگاه پیشرفته مستعان 2044 سیل یاب با هدف سرنگون ساختن سیل‌های دست‌نشانده پلید در 14690 نقطه با موفقیت آزمایش شد و به‌زودی به تولید انبوه جهت واردات و صادرات خواهد رسید.

*یک آدم خیلی مهم
: در رابطه با اقدامات جهت مقابله با سیل به اطلاع ملت عزیزمان می‌رساند که چند جاسوس سرویس‌های بیگانه که تحت پوشش فعالان محیط‌زیست در حال رصد ابرهای باران‌زا در کلیه نقاط کشورمان بودند و قصد داشتند به طرق غیرقانونی ابرهای مذکور را فشرده کنند و سیل راه بیندازند شناسایی شدند و تحت تعقیب قرار گرفتند.


تاریخ طنز در ادبیات فارسی
July 29, 2022

%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%20%D8%B7%D9%86%D8%B2.jpg


«تاریخ طنز در ادبیات فارسی» منبع پژوهشی مهم و قابل استنادی است. در شماره جدید فصلنامه «رود» معرفی‌ای بر این کتاب نوشته‌ام:

ادب و فرهنگ کتبی و شفاهی ما با طنز عجین است و حتی در زندگی روزمره ما هم حضوری روشن دارد. با این‌حال طنز در پژوهش‌های ادبی زبان فارسی سهم اندکی دارد. گویی جای این بخش پراقبال ادب شفاهی و کتبی ما، در بحث‌های جدی ادبی نیست؛ بنابراین انتشار پژوهش‌های طنز اتفاق مبارکی است بخصوص وقتی زمینه‌های کمتر پرداخته‌شده را شامل شود. یکی از این اتفاقات مبارک، انتشار کتاب تاريخ طنز در ادبيات فارسي نوشته دكتر حسن جوادي است که در پاييز سال 1378 از سوي نشر كاروان چاپ شد و چاپ دوم آن با بازنویسی و اضافات فراوان در پاییز 1400 به همت نشر مروارید انتشار یافت وعلیرغم مشکلات اقتصاد نشر، در اندک زمانی به چاپ سوم رسید. کتاب، گردآمده از مقالاتي است كه برخی از آن‌ها پیش‌ازاین به‌صورت کتابچه و جزوه به زبان انگلیسی و یا در قالب مقاله در نشریات فارسی‌زبان منتشرشده‌اند و بعدها در قالب کتابی به زبان انگلیسی گردآوری شده‌اند. کتاب حاضر تکمیل‌شده همان کتاب است که نمونه‌هایی از ادبیات اروپایی به آن اضافه‌شده، بخش‌هایی از کتاب بازنویسی شده و بخش‌هایی مثل «طنز در سه دهه اخیر» به آن افزوده‌شده است.
دکتر حسن جوادی دارای مدرک دکترای ادبیات انگلیسی از دانشگاه کمبریج است و سابقه تدریس و ریاست گروه زبان و ادبیات انگلیسی را در دانشگاه تهران دارد و سال‌ها در دانشگاه‌های برکلی و کمبریج تدریس کرده است. احاطه و تسلط نویسنده بر تاریخ ادبیات زبان فارسي و انگليسي زمینه‌‌ساز تحلیل تطبیقی آثار طنزآمیز ایران و جهان در کتاب حاضرشده است، امری که این کتاب را از بسیاری از آثار پژوهشی طنز که تاکنون به زبان فارسی منتشرشده‌اند متمایز می‌سازد. مباحث کتاب با شواهد متعددی از تاریخ ادبیات طنز ایران و جهان همراه است که کثرت این مثال‌های ادبی یکی از وجوه تمایز این کتاب با نمونه‌های دیگر است. کتاب همچنین مباحثي جديد را شامل می‌شود که در پژوهش‌های طنز (که پیش‌ازاین منتشرشده است ) کمتر از آن‌ها نشانی دیده مي‌شود ازجمله بخش «زن، موضوعي براي طنز» كه در آن، این موضوع ازنظر روان‌شناختي و تاريخي بررسي و تحلیل‌شده است و با مثال‌های متعدد از آثار ادبي كلاسيك و معاصر طنز فارسي همراه است.
کتاب همان‌گونه که از عنوانش پیداست بيشتر به تاريخ طنز در زبان فارسي اختصاص دارد. ازاین‌رو به بحث درباره تئوري طنز نپرداخته و دو فصل ابتدایی کتاب (که به گونه‌های شوخ‌طبعی و شیوه‌های طنز اختصاص دارد) مي‌تواند مقدمه‌اي براي مباحث اصلي اثر قلمداد شود. «طنز و انواع ادبی»، «طنز و مذهب»، «طنز و انتقاد اجتماعي در ادبيات فارسي پيش از مشروطيت»، «طنز در مطبوعات»، «شاعران طنز سرا و مطبوعات» و «زن موضوعي براي طنز»، «طنز در رمان و داستان كوتاه» و «طنز در نمايشنامه فارسي» بخش‌های بعدي كتاب را تشكيل مي‌دهد. «طنز در سه دهه گذشته» بخش جدیدی است که بر چاپ اول افزوده‌شده است و به ژانرهای جدیدی که در سایه گسترش فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی طنز ایجادشده است می‌پردازد. همچنین فصل «طنز فارسی در ایران و خارج از ایران در سه دهه انقلاب» در چاپ جدید بازنویسی شده و اتفاقات سال‌های اخیر نیز در آن آمده است.
مؤلف، در بخش‌های «طنز، هجو، هزل»، «شيوه‌هاي طنز» و «طنز و انواع ادبي»، نمونه‌هاي متعددي از طنز در ادبيات اروپايي آورده و ضمن تطبیق آن‌ها با نمونه‌های زبان فارسی به بررسی نکات اشتراک و افتراق آن با سنت طنز و هجو نویسی در ادبیات فارسی پرداخته است. بازتعریف برخی واژه‌های به‌کاررفته در عرصه طنز سویه دیگری از تلاش نویسنده در عرصه ادبیات تطبیقی است. برای مثال او ضمن تعریف دقیق واژه Irony به معرفی شاخه‌هاي مختلف آن پرداخته و این معرفی را با شواهد و مثال‌های متعدد همراه کرده است. معرفي واژگانی که برای مخاطبان فارسی‌زبان کمتر آشناست (مثل رآليسم متعالي و رآليسم پست و ارتباط اين دو با طنز) یکی دیگر از پیامدهای آشنایی عمیق نویسنده با ادبیات انگلیسی است که بی‌شک برای مخاطب فارسی‌زبان مفید است. معادل‌یابی برای لغات جلوه دیگری از این امر است که زمینه را برای برخورد تخصصی‌تر با واژگان شوخ‌طبعی فراهم می‌سازد. برای مثال نویسنده معادل‌یابی «نقیضه» برای واژه «پارودی» را مناسب نمی‌داند و آن را «تقلید طنزآمیز» ترجمه می‌کند. البته با توجه به گستردگي مفهوم طنز و محدوده به‌کارگیری آن در آثار ادبي، به نظر مي‌رسد مي‌توان نكاتي نيز بر اين سه بخش افزود. برای مثال در بخش «شيوه‌هاي طنز»، مبناي تقسيم‌بندي مشخص نيست. نويسنده، برای معرفی شیوه‌های طنز از كوچك كردن، بزرگ كردن، تقليد مضحك و كنايه طنزآميز، طعنه و نقل‌قول مستقيم سخن گفته‌اند، درحالی‌که از شيوه‌هاي دیگر ازجمله تكرار، وارونه‌سازي، جابجايي نقش‌ها، تداخل رخدادها، کودن نمایی و تحامق یاد نکرده‌اند.
در بخش‌های بعد، وقتي سخن از مباحث نظري و كاربردي طنز فراتر مي‌رود و به بررسي سير تاريخي تحول طنز فارسي می‌رسد، مخاطب با نکات جالب و خواندنی از تاریخ و پیشینه ادبیات طنز فارسی آشنا می‌شود. هرکدام از فصل‌های کتاب دربردارنده مباحث فراوانی است که هرکدام می‌تواند موضوع یک مقاله و پژوهش جداگانه باشد. از آن جمله بخش «طنز و مذهب» که در یک بررسی تاریخی ضمن آوردن نمونه‌های متعدد از آثار شاعران دوره‌های مختلف تمدن اسلامی، در دل نهضت‌های ادبی منتسب به نهضت‌هایی چون شعوبیه و حرکت‌هایی چون صوفیه به جستجوی ردپای طنز برخاسته از تقابل‌های فکری و مذهبی می‌رود و این پژوهش را تا زمان حاضر می‌گسترد. البته گستردگي مباحث در کتاب حاضر گاهی سبب می‌شود که به برخی نکات مهم به‌اندازه کافی پرداخته نشود. براي مثال، در بخش «طنز در نمايشنامه فارسي»، وقتی سخن از وضعيت نمايشنامه در سال‌های اخير به میان می‌آید، نویسنده به اين جملات اكتفا مي‌كند: «در چند سال گذشته نقش فعالانه دولت در ترويج نمايش و همچنين پيدا شدن مجلات و نشريات مخصوص نمايش، روند تازه‌اي به اين هنر بخشيده است و اميد زيادي به آينده آن مي‌رود.» این‌گونه برخورد، بيشتر به كار توصيف مي‌آيد تا تحقيق. در بخش «طنز در رمان و داستان کوتاه» که نکات و توضیحات ارزشمندی درباره برخی آثار مهم طنزآمیز مثل حاجی‌بابای اصفهانی دارد، نويسندگان جديد ايران، به دودسته تقسیم‌شده‌اند و آثارشان موردبررسی قرارگرفته است: يكي دسته‌اي كه در آثارشان نوشته‌هايي طنزآميز وجود دارد (صادق چوبك، جلال آل احمد، غلامحسين صادقي، جمال میر صادقی، سيمين دانشور و رضا براهني)، دسته دوم، آن‌هایی كه داستان كوتاه را بيشتر به‌صورت وسيله‌اي براي طنز به كار مي‌برده‌اند (خسرو شاهاني، ايرج پزشک زاد، ابوالقاسم حالت و غ.داوود). ملاک گزینش این نویسندگان (که برخی به اعتراف خود نویسنده چندان آثار طنزآمیزی هم ندارند) چندان روشن نیست. در این میان جای نویسندگان مطرحی چون هوشنگ مرادی کرمانی و یا بررسی آثار جریان طنز متعهد و پیشرو که فریدون تنکابنی یکی از نمایندگان آنست خالی است. این نقیصه در بخش «طنز سرایی پس از مشروطيت» و «شاعران طنز سرا و مطبوعات» نيز بچشم می‌خورد که علیرغم برخورداری از نکات خواندنی و جالب و اطلاعات نو، ملاك گزينش و معرفي شعراي طنز سرا مشخص نيست.
در انتها، امید است پاره‌ای اشکالات تایپی و ویرایشی اثر نیز در چاپ‌های بعدی رفع شود تا مخاطب بتواند بهره بیشتری از این کتاب ارزشمند ببرد. چراکه برخی از این لغزشهای تایپی و ویرایشی گاه باعث تغییر مفهوم هم شده است. برای مثال در ص 210 بجای منوچهر محجوبی اشتباهاً منوچهر مجابی نوشته‌شده است. در ص 498 شاغلام صحیح است که شاه‌غلوم نوشته‌شده است. در صفحه 504 نبوی عضو شورای سردبیری مجله گل‌آقا معرفی‌شده است؛ در حالیکه هیچ‌گاه گل‌آقا توسط شورای سردبیری اداره نمی‌شد. در پاورقی ص 283 محسن دولو از نویسندگان چپ معرفی‌شده درحالی‌که دولو کاریکاتوریست بود و تمایلات چپ نیز نداشت. در ص 528 صلاحی را از طنزنویسان مهاجر قلمداد می‌کند درحالی‌که صلاحی هیچ‌گاه مهاجرت نکرد. در ص 513 از دوستی سه تن تا آخر عمر صلاحی نام می‌برد که یکی از آن‌ها سال‌ها پیش از آن فوت کرده است.
در انتها، نمي‌توان از جامعيت منابع انتهاي بخش‌های كتاب و نيز کتاب‌نامه اين اثر تحقيقي مهم ياد نكرد. وجود ضمایمی مانند فهرست مجلات و روزنامه‌های طنزآمیز ایران، کتاب‌نامه (شامل منابع شرقی و غربی)، فهرست آثار و اشخاص و فهرست منابع متعدد (که نشانگر جامعیت اثر حاضر نیز هست) فهرستي كامل از منابع فارسي و انگليسي درزمینهٔ طنز در نشريات و کتاب‌ها را دراختیار مخاطب قرار می‌دهد. همچنین همراه ساختن مباحث کتاب با گزیده‌ای از تصاویر کارتونی در نشریات قدیم علاوه بر مستند ساختن گفته‌ها، به جذابیت کتاب افزوده است.



چگونه مشکلات مردم را حل کنیم؟
July 20, 2022


مرحله اول، سیاست سکوت: مشکل هنوز در زندگی مردم بازتاب پیدا نکرده است. در برابرش سکوت کنید و سرتان را بکنید توی سبک زندگی مردم و شمردن تعداد بچه‌های آن‌ها. دنیای دون ارزش غصه خوردن برای مشکلات رعیت را ندارد.

مرحله دوم، سیاست ارشاد: مشکل به طرز ناجوانمردانه‌ای می‌خواهد وارد زندگی مردم ‌شود. شبکه‌های مجازی را سفت‌وسخت تهدید و تحدید کنید. باشد که مشکل مزبور بترسد و دمش را بگذارد روی کولش و بخار شود برود هوا.

مرحله سوم، سیاست من و این‌همه خوشبختی محاله: مشکل به طرز وقیحانه‌ای وارد زندگی مردم شده است. کسانی را در کوچه و خیابان ردیف‌کنید تا به دوربین تلویزیون زل بزنند و بگویند آن‌ها چقد خوشبخت‌اند و همه چی آرومه و خانم‌ها لطفاً رعایت کنند و آقایان بلوز آستین‌بلند و شلوار کوتاه بپوشند. هم‌زمان، کسانی را که به شیوه وقیحانه‌ای اعلام می‌کنند که مشکل اصولاً و اساساً وجود دارد به خاطر تشویش اذهان و شایعه‌پراکنی نقره‌داغ کنید. باشد که مشکل، نیست و نابود شود.

مرحله چهارم، سیاست کی بود کی بود من نبودم: مشکل گسترده‌تر شده. یقه حکیم‌باشی‌های قبلی و زنانی را که درملأعام دوچرخه‌سواری و ورزش صبحگاهی می‌‌کنند به‌عنوان عوامل اصلی بروز مشکل بگیرید و تا اطلاع ثانوی ول نکنید. افق آینده روشن است و حرف اضافی موقوف.

مرحله پنجم، سیاست تدابیر لازم:
مشکل بیخ پیداکرده است. با خدم‌وحشم و دوربین و میکروفن به میان مردم بروید. در میان اشک و آه بگویید که درکشان می‌‌کنید و حتماً تدابیر لازم انجام خواهد شد. دستور دهید که تدابیر لازم انجام خواهد شد. پیش‌بینی کنید که تدابیر لازم انجام خواهد شد. بخوابید که تدابیر لازم انجام خواهد شد. بخورید که تدابیر لازم انجام خواهد شد. بخندید که تدابیر لازم انجام خواهد شد. در ضمن خواهران عزیز رعایت کنند و مانتو جلوباز نپوشند که تدابیر سفت‌وسخت لازم انجام خواهد شد.

مرحله ششم، سیاست مشت محکم: مشکل خیال ندارد برود. غربی‌ها را تهدید کنید که پدرشان را درمی‌آورید. مشکل می‌ترسد و فرار می‌کند.

مرحله هفتم، سیاست خروج موفقیت‌آمیز از اولویت: مشکل همچنان باقی است ولی خوشبختانه جنبه فرسایشی پیداکرده و جای خودش را به مشکل بعدی داده و از اولویت خارج‌شده؛ بنابراین ضمن تبریک به شما، برای حل مشکل بعدی به مرحله اول بروید.

خسته نباشی پهلوان. خدا قوت.